Kod spomenika Beli krst u Bašaidu obeležena je godišnjica bitke na Iljevu koja se vodila 1849. godine na prostoru između Melenaca i Bašaida u kojoj je stradalo 198 Srba. Savo Orelj, ispred kikindskog SUBNOR-a pozdravio je prisutne i naveo da se ove godine obeležava 177 godina od pomenute bitke.
-Godine 1848. i 1949. bile su vreme velikih previranja u okviru tadašnje Habsburške monarhije. Srbi su se našli između mađarskog revolucionarnog pokreta za nezavisnost i težnje za sopstvenom autonomijom i očuvanjem nacionalnog identiteta. Srpski narod u Banatu tražio je politička prava, ravnopravnost i teritorijalnu autonomiju što je dovelo do oružanog sukoba. Iljevska bitka odigrala se u teškim uslovima, a srpske snage činili su graničari dobrovoljci. Oni su pružili značajan otpor mađarskim trupama iako brojčano slabiji i tako postali simbol hrabrosti – podsetio je Orelj.
Ovom prilikom služen je parastos poginulim Div junacima, a vence su položili predstavnici lokalne samouprave i mesne zajednice. Događaju su prisustvovali zamenica gradonačelnika Biljana Kikić i član Gradskog veća Bojan Mikalački, kao i predstavnici boračkih i udruženja „Čuvari baštine“.
-Div junaci, branioci srpske Vojvodine, oduprli su se znatno jačem neprijatelju i dali svoje živote za srpsku čast. Na nama je da mi, ali i generacije koje dolaze čuvamo kulturu sećanja, nacionalni identitet i slobodarski duh – dodala je Kikić.
Organizovan je i prigodan program u kom su učestvovali đaci OŠ „1. oktobar“.
A.Đ
Kako je podsetio Savo Orelj, predsednik gradskog SUBNOR-a, na današnji dan, pre tačno 84 godine, vođena je krvava borba u kojoj je stradalo 17 Kikinđana.
– Podizanjem ustanka u Srbiji, 7. jula, dat je signal svima koji su bili spremni da pruže otpor okupatoru. Već 28. jula, dvadesetdvojica Kikinđana formiraju partizanski odred na lokaciji kod Livnice. Za komandanta je izabran Uglješa Terzin, a za političkog komesara Rada Trnić Popa. U narednim danima uspešno su izveli dve diverzije – jednu na Simićevom salašu, drugu na železničkom čvorištu prema Novom Miloševu – kazao je Orelj.
Zbog bolje lokacije i većih šansi za bezbednost, odred se premešta na Simićev salaš. Domaćini, Nika Simić sa sinom i nekoliko pomoćnih radnika, prihvataju borce i obezbeđuju im hranu i utočište. Ipak, među stanovništvom bilo je i onih koji su sarađivali sa okupatorom. Nemačka policija dobija dojavu da su uočeni ljudi u uniformama, a kasnije im dodatno pomažu priznanja dvojice zarobljenih članova Odreda, jednog kurira i jednog člana Komunističke partije iz Pokrajine zaduženog za omladinu. Oni su na putu prema Kikindi uhapšeni i mučeni, i na kraju su odali lokaciju na kojoj se nalaze njihovi saborci.
U ranim jutarnjim satima, na današnji dan, preko 350 nemačkih vojnika izvršilo je napad na Simićev salaš. U žestokoj borbi stradalo je 11 boraca. Ubijena su i četiri vojnika Vermahta, a više ih je ranjeno.
U tom trenutku, zamenik komandanta bio je sa grupom boraca nedaleko od salaša, na obuci. Kada su čuli pucnjavu, vratili su se i uspeli da prihvate preživele saborce. Nemci su već upali na salaš, i mitraljeskim rafalima pokosili kukuruzišta i konoplju u kojima su se partizani krili. Poginuli su bačeni u zajedničku grobnicu.
Iz osvete, Nemci su streljali Lazara Simića, sina domaćina, kao i petoricu pomoćnih radnika koji su pomagali Odredu. Na mestu današnjeg spomenika nalazi se sedamnaest obeležja – za poginule borce i streljane civile.
– Glavnina malobrojnog odreda je uništena. Preživeli su se kasnije priključili Mokrinskom odredu, koji je zajedno sa Kumanovačkim i drugim odredima ubrzo formirao Severnobanatski partizanski odred – istakao je Orelj.
