Sretenje, odnosno 15-ti februar, u novovekovnoj srpskoj istoriji jedan je od najznačajnijih datuma. Dan državnosti Republike Srbije obeležava se 15. i 16. februara u znak sećanja na dva prelomna istorijska događaja, podizanje Prvog srpskog ustanka 1804. i potpisivanje Sretenjskog ustava 1835. godine

Na Sretenje Srbija obeležava i Dan ustavnosti i Dan vojske, ukazuje u razgovoru za „Komunu” istoričar Srđan Sivčev i podseća da je ovaj datum slavljen još u Kraljevini Srbiji, ali ne u ovakvom formatu.

– Sretenje se slavilo do 1914. odnosno 1918. godine, do formiranja zajedničke države Srba, Hrvata i Slovenaca. Bio je obeležavan kao jedan od najznačajnijih datuma za srpsku istoriju. Kada je stvorena Kraljevina SHS više se ne priča o Sretenju, značaju ovog datuma za srpski narod, sve je usmereno ka jugoslovenstvu, zajedničkim crtama koje su spajale srpski, hrvatski i slovenački narod, da bi nakon Drugog svetskog rata i uspostavljanja komunističke vlasti u FNRJ i kasnijoj SFRJ, tek tada ovaj datum bio skrajnut- navodi Sivčev.

Srbi su podigli ustanak protiv Turaka na Sretenje 1804. godine i to je početak borbe za srpsku državu.  Na njegovim osnovama građena je buduća sloboda Srbije. Sa druge strane, Sretenjski ustav donet 1835. bio je izuzetno liberalan i demokratski za to vreme. Njegov tvorac Dimitrije Davidović, diplomata i političar, izradio ga je po uzoru na francuski i belgijski ustav. To je prvi Ustav u Srbiji i jedan od prvih u Evropi koji je ustanovio podelu vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku, što predstavlja temelj svake demokratije.

Ustav je proklamovao ličnu neprikosnovenost, slobodu kretanja, zanimanja, punu pravnu ravnopravnost svih građana. Feudalni odnosi su sasvim odbačeni, kao i ropstvo. Poređenja radi u Habzburškoj monarhiji feudalni odnosi su bili na snazi, većim delom, do revolucionarne 1848/49, a u Rusiji do 1861.godine.

–  Srbija je ovim ustavom postala jedna od prvih država u Evropi u kojoj je zakonski ukinut feudalizam. U Srbiji nije bilo više krupnih veleposednika baš iz tog razloga jer nije došlo do akumulacije kapitala. Seljak je možda imao manji komad zemlje, ali je bio slobodan. Čitav taj period od 1804. do 1835 nazvan je srpska revolucija, a taj termin je skovao nemački istoričar Leopold fon Ranke podvlačeći paralelu od oružane borbe pa do borbe u mirnodopskim uslovima- za ekonomsku, političku, kulturnu autonomiju. Sretenjski ustav je bio na snazi svega 55 dana, prvenstveno zbog protivljenja velikih sila- Turske, Austrije i Rusije, njihovih unutrašnjih neprilika i uređenja, zbog čega su se pribojavale takvog pravnog akta. Iako je bio kratkog veka, određene njegove tekovine su preživele kao što su Skupština, Državni savet, doduše sa manjim ingerencijama. Takođe, i kada je naredni ustav stupio na snagu, feudalizam više nikada nije vraćen- ističe naš sagovornik.

Skupštinskom odlukom je 2001. godine Sretenje proglašeno za Dan državnosti i obeležava se od 2002. godine.

– Datum je ustanovljen u atmosferi otklona od jugoslovenske i komunističke prošlosti i rekao bih da je mudro izabran jer simbolizuje jedinstvo. Sažima u sebi patriotsku, slobodarsku, demokratsku i socijalnu notu. To potvrđuje i činjenica da u javnosti nije bilo polemika o tome da li je dobro izabran datum, jer zaista ima ujedinjujući karakter, na ponos je i levičarima i desničarima- zaključuje Sivčev.

Centralna manifestacija u Orašcu

U Orašcu je počela centralna državna ceremonija povodom Dana državnosti Srbije koju predvodi potpredsednik Vlade Srbije i ministar odbrane, kao izaslanik predsednika Republike, Miloš Vučević.

J. C.